УИХ Ашигт малтмалын хуулийн шинэчлэлийг баталж, орон нутагт очих АМНАТ-ын хувийг хоёр дахин өсгөв

Зургаан гол өөрчлөлт

Mongolian Mining Journal болон Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яамны мэдээлснээр, хуулийн шинэчлэлд зургаан гол зохицуулалт тусгагджээ. Үүнд геологийн судалгаа, эрэл, хайгуулын ажлыг эрчимжүүлж, шинэ орд, илрэл нээх эрх зүйн орчныг сайжруулах, дэлхийн зах зээлд эрэлт нь өсөж буй чухал болон ховор ашигт малтмалын бодлогын эрх зүйн үндсийг бий болгох, олборлолтоос боловсруулалт руу шилжиж нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл, экспортыг дэмжих заалтууд багтсан байна.

Мөн уурхайн хаалт, нөхөн сэргээлтийн ажлын хэрэгжилт болон санхүүжилтийг жил бүрийн уулын ажлын болон баяжуулалтын тайлантай уялдуулан тайлагнадаг шинэ тогтолцоо нэвтрүүлэхээр тусгажээ. Яамны үзэж буйгаар энэ нь уурхайн хаалтын бэлтгэл, санхүүгийн хариуцлага, байгаль орчны нөхөн сэргээлтийг сайжруулах юм.

Орон нутаг ба зэсийн АМНАТ

Уул уурхайн салбараас орон нутагт хүртэх өгөөжийг нэмэгдүүлэх зорилгоор АМНАТ-аас Орон нутгийн хөгжлийн нэгдсэн санд хуваарилах хувийг хоёр дахин өсгөж, уул уурхайн нөлөөлөлд өртөж буй нутаг дэвсгэрт санхүүжилтийг түлхүү чиглүүлэх бодлого хэрэгжүүлнэ. Харин хуучин болон шинэ хувь хэмжээ яг хэд болохыг яамны мэдээлэлд дурдаагүй байна.

Зэсийн АМНАТ-ын хэмжээг «олон улсын жишигт нийцүүлэн» шинэчилсэн бөгөөд яамны тооцоолсноор үүний үр дүнд зэсийн баяжмалын үйлдвэрлэл 3.3 сая тонн хүртэл буюу 47 хүртэл хувиар, АМНАТ-ын ногдуулалт 2.25 их наяд төгрөг хүртэл буюу 37 хүртэл хувиар нэмэгдэх боломж бүрдэнэ. Эдгээр нь яамны урьдчилсан тооцоо бөгөөд бие даан баталгаажаагүй.

Тодорхойгүй асуудлууд

Central Asia Wire сайтын тэмдэглэснээр, батлагдсан хуулийн эцсийн эхэд АМНАТ-ын хувь хэмжээ яг хэрхэн өөрчлөгдсөн, санал хураалтын дүн болон хууль хэзээнээс хүчин төгөлдөр болох огноо албан мэдээлэлд нийтлэгдээгүй байна. Mongolian Mining Journal наймдугаар сард мэдээлэхдээ, хуулийн төслийн анхны хэлэлцүүлгийн үеэр УИХ зэсийн АМНАТ-ыг бууруулах өөрчлөлтийг гурван жилээр хойшлуулж, 2029 оны 1-р сарын 1-нээс мөрдөхөөр шийдсэн гэж бичиж байв. ikon.mn-ий зургадугаар сарын мэдээлснээр, тухайн үед УИХ дахь МАН-ын бүлэг «Онтрэ» (Entrée Resources) компанитай хийж буй хэлэлцээрт нөлөөлж болзошгүй гэсэн үндэслэлээр зэсийн АМНАТ-д хүрэхгүй байх шийдвэр гаргаж байсан. Эцсийн хувилбарт энэ заалт хэвээр үлдсэн эсэх нь одоогоор тодорхойгүй байна.

Дагалдан өргөн мэдүүлсэн 11 хуулийн төслөөс байгаль орчныг хамгаалахтай холбоотой хоёрыг буцаажээ. Эдгээр нь Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль, мөн олон нийтэд «Урт нэртэй хууль» хэмээн танигдсан, гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай хуульд өөрчлөлт оруулах төслүүд юм.

Цаад түүх ба дараагийн алхам

Хуулийн төслийг Засгийн газар санаачилж, Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Г.Дамдинням 2026 оны 5-р сарын 26-нд УИХ-д өргөн барьсан. ikon.mn-ий мэдээлснээр, төсөлд одоо мөрдөж буй хуулийн 40 орчим хувийг өөрчлөхөөр тусгасан байв. МОНЦАМЭ агентлагийн 2026 оны 2-р сард мэдээлж байснаар, 1997 онд анх батлагдаж, 2006 онд шинэчлэн найруулагдсан Ашигт малтмалын тухай хуульд тэр хүртэл 16 удаагийн шинэчлэлээр 300 орчим өөрчлөлт орсон байна.

Мөн өдрийн хуралдаанаар УИХ 2026 оны улсын төсвийн тодотголыг баталж, нэгдсэн төсвийн орлогыг 31.9 их наяд, зарлагыг 33.9 их наяд, алдагдлыг 2 их наяд төгрөг орчим байхаар тогтоосон гэж Central Asia Wire, Asia Daily мэдээлэв. Central Asia Wire-ын мэдээлснээр, Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт одоо Ерөнхийлөгчид хүргүүлэгдэнэ.